پایش زیستمحیطی خلیج فارس با نشانگرهای زیستی برای تعیین مناسبترین مکان استقرار قفسهای پرورش ماهی وهمچنین پایش تمامی آلایندههای محیط زیست دریایی
مدیرعامل یک شرکت فناور مستقر در پارک علم و فناوری دانشگاه تهران، از ارائه روشی نوین و مقرونبهصرفه برای پایش زیستمحیطی دریاهای کشور با استفاده از موجودات تکسلولی کفزی دریایی خبر داد. این روش که مبتنی بر واکنشپذیری شدید “فورامینیفرها” به تغییرات اکسیژن و آلودگی است، میتواند بهطور مؤثری در مدیریت پایدار مکانیابی قفسهای پرورش ماهی، پایش و ارزیابی آلایندههای موجود در دریاها و جلوگیری از آسیبهای احتمالی زیستمحیطی به کار رود.
به گزارش روابط عمومی پارک علم و فناوری دانشگاه تهران، مصطفی اسدیفر، مدیرعامل شرکت «ژرف دریا زیست»، در حاشیه بیست و ششمین نمایشگاه دستاوردهای پژوهش، فناوری و فنبازار، جزئیات محصول این شرکت در حوزه پایش زیستمحیطی را تشریح کرد.
وی با اشاره به تمرکز این شرکت بر «پایش زیستمحیطی با بهرهگیری از نشانگرهای زیستی»، اظهار داشت: «موجودات مورد استفاده در این روش، نوعی از روزنداران کفزی دریایی به نام “فورامینیفرها” (Foraminifera) هستند که بهشدت نسبت به کاهش اکسیژن و شرایط نامساعد محیطی واکنش نشان میدهند.»
مکانیزم عملکرد و مزیت رقابتی
اسدیفر تفاوت اصلی این روش را در “در دسترس بودن گسترده” این موجودات در سرتاسر دریا دانست و افزود: «نمونهبرداری از رسوبات کف دریا با استفاده از تلههای رسوبی و در فواصل زمانی و مکانی مشخص از قفسهای پرورش ماهی و یا محل مورد مطالعه انجام میشود. پس از انتقال نمونهها به آزمایشگاه و تفکیک، موجودات زنده و مرده با روشی خاص ترکیب و درصد زندهمانی آنها به عنوان شاخص اصلی میزان آلودگی منطقه محاسبه میگردد.»
به گفته وی، این نمونهبرداریها در بازههای زمانی و مکانی مختلف و با در نظر گرفتن جهت و سرعت جریان آب انجام میشود تا الگوی پراکندگی آلودگی بهدقت برآورد شود.
نمونه کاربرد عملی: مدیریت قفسهای پرورش ماهیمدیرعامل این شرکت فناور، کاربرد عملی این روش را “مکانیابی بهینه برای استقرار قفسهای پرورش ماهی در خلیج فارس” عنوان کرد و توضیح داد: «این پایش نهتنها از آسیبهای بلندمدت زیستمحیطی جلوگیری میکند، بلکه به پرورشدهندگان کمک میکند تا نقاطی را انتخاب کنند که در بلندمدت بازدهی اقتصادی قابل قبول و سودده داشته باشند. قرارگیری قفسها در مکان نامناسب، علاوه بر آسیب به محیطزیست، پس از مدتی باعث افت کیفی و کمی محصول خواهد شد.»
همچنین دریاها همواره در معرض آلودگی با مواد نفتی و فاضلابهای صنعتی و شهری بودهاند که پهنههای آبی کشورمان نیز از این امر مستثنی نیستند. با استفاده از این روش پایش و به کمک مدلسازی و شبیهسازی جریان میتوان جهت و سرعت انتشار آلاینده و منشا آن را پیشبینی کرد و راهکارهای لازم به منظور پیشگیری از عواقب بعدی را ارائه نمود.
صرفهجویی در هزینه و زمان
اسدیفر با مقایسه این روش با روشهای متداول ارزیابی و پایش، خاطرنشان کرد: «مزیت اصلی این روش، “مقرونبهصرفه بودن، سرعت و سهولت نمونهبرداری و همچنین دردسترس بودن نمونههای موردنیاز جهت آزمایش” است. روشهای دیگر غالباً زمانبر و پرهزینه هستند، در حالی که نشانگرهای زیستی مورد استفاده ما به وفور در دریا یافت شده و آزمایشهای هزینهبری نیاز ندارند.»
چالشهای پیشرو و درخواست حمایت
وی با اشاره به نوپا بودن شرکت «ژرف دریا زیست»، مهمترین چالش پیشرو را “ورود به بازار و جلب اعتماد نهادها و سازمانهای بزرگ دولتی و خصوصی” دانست و گفت: «برای شرکتهای کوچک و نوپا، فرآیند معرفی و عقد قرارداد با ارگانها و سازمانهایی مانند: وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت از محیطزیست، سازمان شیلات کشور و استانها یا شرکتهای مطرح در زمینه پرورش ماهی، زمانبر و دشوار است. هرگونه حمایت یا تسهیل فرآیندهای ارتباطی و معرفی به این نهادها، میتواند به سرعت بخشیدن به توسعه این فناوری و حفظ محیطزیست کمک شایانی کند.»
فناوری ارائهشده توسط این شرکت فناور، نمونهای کاربردی از استفاده از زیستشاخصهای بومی برای حل یک معضل محیطزیستی و اقتصادی در خلیج فارس است. موفقیت این روش میتواند الگویی برای پایش سایر اکوسیستمهای آبی کشور باشد.
